Şenkaya'ya bağlı Gezenek Köyü  tarihi süreç içerisinde Bizanslılar, Selçuklular, Akkoyunlular, Saltukoğulları   vb. çok değişik milletlerin egemenliği altında kalmış, Yavuz Sultan Selim Han'ın Erzurumu 1514'de Akkoyunlular dan alıp Osmanlı topraklarına katmasıyla Osmanlı egemenliği altına girmiştir.

1878-79 yıllarında (93 harbi ) Rus istilasına uğrayan ve " Elviye-i Selase "(üç sancak bölgesi içerisinde yer alan Oltu sancağına bağlı , Kosor nahiyesinin bir köyü olan "Örtülü köyü "(şimdiki Şenkaya) ve Bardız çayının yukarısında bulunan bütün köyler 1878 yılında yapılan Ayestefenos antlaşması ile Kars vilayetine bağlanarak harp tazminatı olarak Rus yönetimine bırakılmıstır. Bu gün köyün altından akan  Bardız Deresi 1917 yılına kadar Rusya ile Osmanlı İmparatorluğu arasında sınır teşkil etmiştir. Bu tarihten sonra Ruslar Ermeni ve Rumlardan oluşan azınlıkları bölgeye getirerek yerleştirmişler,bu olumsuz gelişme 1918 yılına kadar devam etmiştir.  

Şenkaya 'nın bir çok köyüne Ermeniler ve Rumlar yerleşmişti (köylerin eski isimlerininde türkçe olmayışının sebebi budur) . Köyümüzde türkler yaşıyordu fakat Rumlar gelince hepsi Anadolunun içeri kısımlarına göçtüler,böylece Rumlar tam 33 sene köyde yaşadılar ta ki Türk askeri bölge ye gelinceye kadar. Rumlar bu zaman sürecinde köy de kilise,evler ve mezarlıklar kurdular. Şu an köyün camisinin yerinde önceden bir kilise varmış ve yukarı Çançır denilen yerde büyük bir mezarlık var. Ayrıca eski yayla denilen yerde onların yaylasıydı evlerin kalıntıları hala var,buranın suyunu da ağaç borularla yukarı Çançır dan getirmişler(bu borular hala yerli yerinde duruyorlar).Köydeki Rumlar geleneklerine çok bağlıydılar. Kırk gün pehriz tutuyorlardı ve bu sürede hiç canlı(et,süt,peynir,yumurta vb.) yemiyorlardı. Voşkalara çaşır turşusu vuruyorlardı,çaşırı çok kullanıyorlarmış. Hıristiyan oldukları için Paskalya Bayramını da kutluyorlarmış. Yumurtaları renkli renkli boyuyorlar ve öylece yutmaya çalışıyorlar,inanışlarına göre onu tam yutabilen cennetlik birisi oluyormuş. Köyde ölen birinin ayaklarına yedi çift çorap dikip giydiriyorlarmış ve ölünün bir eline sopa bir eline ekmek sıkımı veriyorlarmış,bunun sebebi ahirette  Hz. İsa yanına geldiğinde eğer yüzü gülümsüyorsa ekmek sıkımını veriyor eğer yüzü asık ise sopa yı gösterip korkutup kaçırıyormuş. Yılın belli zamanları bütün çevre köylerdeki Rumlar Veng(TimurKışla) deki büyük kilisede toplanıyorlarmış. Köyün en bakımlı evi Papazın eviymiş,duvarları resimlerle kaplıymış ,kilisenin içi de resimlerle kaplıymış ve bu resimlerin değerli olduğunu bilmeyen köylülerimiz bunları harap edip dağıtmışlar. Kilisedeki çanı da köyden dışarı atmışlar.

Rumlar zengin değildiler .Geçim kaynağı hayvancılıkmış, herkesin genellikle keçisi var  ve herkes  kendi   hayvanını  kendisi  yayıyormuş. Köyde herkesin evinde fırını varmış ve somun ekmek pişiriyorlarmış(onların kullandıkları büyük hamur tekneleri son 20-30 sene ye kadar köyde kullanılıyormuş fakat şu anda yok).Ermeni ve Rumlar Türkiye den yavaş yavaş göç etmeye başlamışlar Türklerin doğu ya gelmeleriyle. Eskiden bu köyde yaşayan Türkler Rumların gidişiyle ana yurtlarına geri döndüler. Fakat hala köyde Rumlar varmış(hepsi gitmemişti).Türkler ve Rumlar tam 3 yıl köyde beraber yaşamışlar,bir arada çok mutlu yaşamışlar(Rumlar dürüst  insanlarmış,  hırsızlık  hiç olmazmış ve Türkçe konuşabiliyorlarmış).Artık Rumlar tamamen  Türkiye den çıkmaya başladılar (türklerin bu bölgeye gelmesi ile) ve göçünü toplayan yukarı çançır dan Kars a doğru gitmişler. Köyden ayrılırken de " Kör olasın Posik arkaşelek geldik arkaşelek gidiyoruz" diyerek  Allahuekber dağlarının yamaçlarında yola dizildiler.

: YAZININ KAYNAKLARI   :

Osmanlı  Devlet Arşivi     

|ALLAHUEKBER ŞEHİTLERI |